عنف قسمتهائى از فنلاند در سال 1940 به وسيلهء ارتش شوروى بدون اعتقاد مردم آنجا به كمونيسم ، و به خصوص بدون درخواست انضمام به شوروى ، از ناآگاهى بود ؟ ! و همچنين اشغال پروس شرقى ؟ ! در سال 1945 ، ولتونى و نيز ليتوانى در سال 40 ، و بخش شرقى لهستان در جنگ دوم ، و آلمان شرقى در 45 و نيز قسمت شرقى رومانى . آيا هم اكنون چكسلواكى و مجارستان مىتوانند مستقل باشند ؟ آيا خودشان نمىخواهند ؟ آيا زمامداران شوروى ناآگاهانه استعمار مىكنند ؟ آيا اختلاف شوروى و چين و اقمارشان ناآگاهانه است ؟ پياده شدن ارتش آمريكا در ويتنام ، و شوروى در آنگولا ناآگاهانه است ؟ وضع اسفبار كشمير و بنگلادش و مزاحمتهاى هند براى آنها ناآگاهانه است ؟ اشغال فلسطين و توسعه تجاوز اسرائيل در جنگ 67 ناآگاهانه است ؟ قتل عام صبرا و شكيلا ناآگاهانه است ؟ و مىدانم كه اينقدر شواهد داريد كه نياز به گفتن نيست . حس مسئوليت چيز ديگرى است ، ايمان به شعور و مدبّر حاكم بر جهان ، لازم است . توجه به خداوند مىخواهد ، اين توجه و ايمان است كه حتى در خليفه غاصبى چون عمر بن عبدالعزيز چنان شعله مىافكند كه وقتى كسى سندى از خليفهء پيشين نزدش مىبرد كه بنا به آن سند بايد 80 هزار دينار صله بگيرد عمر مىگويد : اينمال ملت است و من نمىتوانم به